Leki, suplementy, dieta, rehabilitacja, odpoczynek? Co jest najskuteczniejszym panaceum na ból stawów? Zanim odpowiemy sobie na to pytanie, warto pamiętać, że ból stawów może mieć wiele różnych źródeł, od zwykłego przeciążenia po treningu albo pozostawania przez dłuższy czas w jednej pozycji, przez infekcje po poważne schorzenia (RZS czy dna moczanowa), a skończywszy na zwyrodnieniach. W poniższym artykule bierzemy pod lupę dwa związki, które pomagają uporać się z przewlekłym bólem stawów związanym ze zwyrodnieniem stawów.
Dlaczego bolą stawy w chorobie zwyrodnieniowej stawów?
Jedną z często występujących przyczyn przewlekłego bólu stawów i utraty pełni sprawności jest choroba zwyrodnieniowa stawów. Polega ona na stopniowym zużywaniu się i degeneracji chrząstki stawowej. W konsekwencji tego procesu kości zaczynają się o siebie ocierać, co powoduje ból i usztywnienie dotkniętych zmianami miejsc, a następnie ograniczenie ruchomości stawów. Zwyrodnienie najczęściej rozwija się w kolanach, dłoniach i biodrach. Pojawia się wraz z wiekiem, a sprzyja mu także z jednej strony otyłość, a z drugiej, aktywne uprawianie sportu. Intensywne treningi mogą negatywnie odbijać się na chrząstkach i stawach. Skuteczne leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów musi z jednej strony prowadzić do uśmierzania bólu, a z drugiej – hamować postęp choroby lub prowadzić do jej cofnięcia.
Najczęściej występujące choroby stawów
Ból stawów może być związany także z często występującymi schorzeniami innymi niż zwyrodnienie, takimi jak reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) czy dna moczanowa. RZS to przewlekła choroba autoimmunologiczna. Pojawia się, gdy układ odpornościowy błędnie atakuje własną błonę maziową stawów. Objawy tego schorzenia to symetryczny bolesny obrzęk (pojawiający się po obu stronach ciała, np. w obydwu kolanach), uderzenia gorąca w stawach (najczęściej dłoni i stóp), poranna sztywność stawów trwająca powyżej godziny.
Z kolei dna moczanowa to choroba metaboliczna, której powodem jest zbyt wysokie stężenie kwasu moczanowego we krwi, co prowadzi to do krystalizacji kryształów moczanu sodu w stawach. Objawy tego schorzenia to nagłe, niezwykle silne ataki bólu, obrzęk i zaczerwienienie.
Co na bolące stawy? Lek czy suplementy diety?
Na bolące stawy zalecane jest przyjmowanie kompozycji glukozaminy, chondroityny, kwasu hialuronowego oraz kolagenu. Ten zestaw składników zalecany jest, gdy uciążliwy ból stawów jest konsekwencją zwyrodnienia albo przeciążenia po treningach,
Czy suplementy na stawy działają? Z pewnością tak, ale ich efektywność zależy od jakości użytych składników, dawek oraz stopnia zaawansowania zmian w stawie. Przed rozpoczęciem jakiejkolwiek suplementacji lub farmakoterapii należy jednak zawsze skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem. Pozwoli to dobrać właściwe dawkowanie, wykluczyć przeciwwskazania wynikające z innych chorób oraz uniknąć niebezpiecznych interakcji z przyjmowanymi lekami.
Czy redukcja wagi ciała pomaga na bóle stawów?
Obniżenie masy ciała jest jednym z najskuteczniejszych niefarmakologicznych sposobów na łagodzenie uporczywych bólów stawów. Każdy kilogram mniej odciąża stawy, zwłaszcza kolana i biodra, zmniejszając nacisk mechaniczny wywierany na nie podczas chodzenia. Mniejsze obciążenie to mniej mikrouszkodzeń, a co za tym idzie, spowolnienie degradacji chrząstki stawowej. Warto też pamiętać, że tkanka tłuszczowa produkuje białka prozapalne (tzw. adipokiny), więc jej redukcja wycisza ogólnoustrojowe stany zapalne w organizmie, również te, które umiejscowione są w stawach. W efekcie spadek wagi może zmniejszyć dolegliwości bólowe i poprawić codzienne funkcjonowanie. Zanim zapytamy, co na bóle stawów jest najlepsze, warto zadać sobie pytanie, czy nasz styl życia i waga nie powinny zostać skorygowane.
Co na bóle stawów? Czy wiesz co to jest SYSADOA?
Na bóle stawów zalecane są leki lub suplementy z grupy SYSADOA (Symptomatic Slow-Acting Drugs in Osteoarthritis, po polsku: Objawowe Wolno Działające Leki w Chorobie Zwyrodnieniowej Stawów), a zwłaszcza siarczan chondroityny i glukozamina. Substancje te łagodzą ból, redukują stan zapalny w stawach, hamują proces utraty chrząstki stawowej, a w konsekwencji poprawiają ogólną sprawność i funkcjonowanie. SYSADOA jest tym, co na bóle stawów zalecane jest w przypadku zwyrodnienia stawów (spowodowanego wiekiem lub intensywnymi ćwiczeniami).
Warto podkreślić, że substancje te nie działają natychmiastowo, jak tradycyjne leki przeciwbólowe. Pierwsze zauważalne efekty i redukcja bólu pojawiają się dopiero po kilku tygodniach regularnego stosowania.
Regularne przyjmowanie siarczanu chondroityny pozwala zmniejszyć dawkę leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych lub całkowicie je wyeliminować. Przy długim stosowaniu tradycyjne leki przeciwbólowe obciążają żołądek i nerki.
Jak uporać się z uporczywym bólem stawów w chorobie zwyrodnieniowej stawów?
Regularna aktywność fizyczna. Łagodne ćwiczenia, takie jak pływanie czy rower stacjonarny stymulują produkcję płynu stawowego i wzmacniają mięśnie.
Stosowanie preparatów z grupy SYSADOA. Chondroityna czy glukozamina stopniowo regenerują chrząstkę i wyciszają stany zapalne.
Przeciwzapalna dieta bogata w omega-3. Spożycie tłustych ryb morskich, orzechów i oliwy hamuje produkcję prozapalnych cytokin w organizmie.
Redukcja i kontrola masy ciała. Zmniejszenie nadmiernej wagi drastycznie odciąża kolana i biodra, w konsekwencji przynosząc ulgę w bólu.
Zapewnienie odpowiedniego nawodnienia. Picie optymalnej ilość wody dziennie umożliwia kwasowi hialuronowemu i GAG nawilżanie oraz amortyzację chrząstki.
Czy źródło pochodzenia surowca do suplementów i leków ma znaczenie?
Aby skutecznie uśmierzyć ból stawów, należy zwrócić uwagę na źródło pochodzenia substancji czynnej w suplementach i lekach. Jak udowodniono, najskuteczniejsze działanie przeciwzapalne i hamujące degradację tkanki wykazuje siarczan chondroityny pochodzenia wołowego.
Wybierając preparaty warto stawiać na te, które nie mają w składzie zbędnych wypełniaczy i zanieczyszczeń (np. maltodekstryny czy laktozy). Warto wybierać preparaty marek z długim stażem na rynku, które dysponują badaniami klinicznymi potwierdzającymi bioprzyswajalność i skuteczność konkretnej cząsteczki (lub wybierać produkty zarejestrowane jako lek bez recepty, a nie zwykły suplement).
Które substancje wchodzą w skład grupy SYSADOA?
W skład grupy SYSADOA wchodzą m.in. siarczan glukozaminy, siarczan chondroityny, kwas hialuronowy, kolagen. Do grupy tej zalicza się o wiele więcej różnych związków, jednak cztery wyżej wymienione są kluczowe, jeżeli chodzi o terapię bólów zwyrodnieniowych. Jak działają?
Siarczan glukozaminy wzmaga syntezę glikozaminoglikanów, które zatrzymują wodę w chrząstkach i dzięki temu sprawiają, że stają się one elastyczne i zdrowe. Główna rola biologiczna siarczanu glukozaminy w hamowaniu lub odwracaniu procesu degeneracji stawów wynika, jak sądzą badacze, po pierwsze, z tego, że jest on substancją budulcową oraz, po drugie, z faktu, że jest w stanie stymulować biosyntezę odpowiednich związków w organizmie – stymulować proces, w którym organizm samodzielnie produkuje niezbędne związki – wyżej wspomniane glikozaminoglikany (GAG), a także dodatkowo kwas hialuronowy. Obydwie są konieczne do tworzenia proteoglikanów wchodzących w skład macierzy strukturalnej stawów w chrząstce.
Tak więc glukozamina to fizyczny materiał do budowy łańcuchów cukrowych – glikozoaminoglikanów (GAG) i kwasu hialuronowego. Glikozaminoglikany (GAG) to łańcuchy cząsteczek, które można porównać do gąbki. Mają one zdolność do wiązania dużej ilości wody, dzięki czemu zapewniają chrząstce sprężystość i właściwości amortyzujące. Także i kwas hialuronowy wiąże wodę, a także tworzy szkielet w chrząstce, do którego przyczepiają się również inne cząsteczki, tworząc stabilną sieć.
Siarczan chondroityny dostarcza substancji potrzebnych do budowy macierzy stawowej. Stosowanie siarczanu chondroityny przynosi największe korzyści u pacjentów z łagodnym i umiarkowanym stopniem nasilenia zmian zwyrodnieniowych (m.in. w stawach kolanowych, biodrowych i stawach dłoni).
Związek SYSADOA
Jak działa?
- Siarczan chondroityny
Chroni chrząstkę przed degradacją, wykazuje działanie przeciwzapalne i stymuluje produkcję kolagenu typu II oraz proteoglikanów. Zwiększa elastyczność stawu, powoli łagodzi ból i pozwala ograniczyć przyjmowanie klasycznych leków przeciwbólowych (NLPZ).
- Siarczan glukozaminy
Dostarcza podstawowych surowców (glukozaminy i siarki) niezbędnych do biosyntezy glikozaminoglikanów oraz kwasu hialuronowego. Wspomaga regenerację chrząstki po mikrouszkodzeniach, stymuluje komórki stawowe i pomaga opanować dolegliwości bólowe.
- Kwas hialuronowy
Zwiększa lepkość i poprawia właściwości poślizgowe mazi stawowej, działając jak naturalny smar i amortyzator. Wykazuje właściwości nawilżające i wiążące wodę, co bezpośrednio redukuje sztywność oraz ból w stawie.
- Diacereina
Blokuje działanie interleukiny-1 (IL-1), która jest głównym białkiem wywołującym stan zapalny i degradację chrząstki stawowej. Zmniejsza ból oraz sztywność stawów, wykazując przy tym wysokie bezpieczeństwo dla układu pokarmowego.
Treści przedstawione w niniejszym artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny oraz informacyjny i nie stanowią porady medycznej, diagnozy ani rekomendacji terapeutycznej.
Bibliografia:
- Dymkowska-Malesa, M., Walczak, Z. (2011). Suplementacja w sporcie. Nowiny Lekarskie, 80(3), 199–204.
- Kaziród, K., Hunek, A., Zapała, M., Wiśniewska-Skomra, J., Chmielarz, K., Tylutka, K., Hapon, A. (2023). Suplementacja kolagenem - czy przynosi realne korzyści?, 13(1), 88-107. eISSN 2450-3118. DOI: https://dx.doi.org/10.12775/QS.2023.13.01.008.
- Łęgosz, P., Sarzyńska, S., Pulik, Ł., Małdyk, P. (2019). Siarczan chondroityny, a zdrowe stawy. Czy każdy siarczan chondroityny jest sobie równy?. (Aktualizacja: 27 sierpnia 2024), https://www.praktyczna-ortopedia.pl/artykul/siarczan-chondroityny-a-zdrowe-stawy-czy-kazdy-siarczan-chondroityny-jest-sobie-rowny, dostęp: 25.08.2025.
- Kelly, G.S. (1998). The Role of Glucosamine Sulfate and Chondroitin Sulfates in the Treatment of Degenerative Joint Disease. Alt Med Rev, 3(1), 27-39.
