Produkty zawierające składnik: Witamina B₁₂

Witamina B12 (kobalamina) to jedna spośród ośmiu witamin z grupy B rozpuszczalnych w wodzie. Jej cechą charakterystyczną jest pierścień korynowy z położonym w ścisłym centrum jonem kobaltu. Warto wspomnieć również o tym, że jest to jedyna witamina, której synteza możliwa jest wyłącznie w komórkach bakteryjnych. Niemal od samego początku znana jest ze swojego dobroczynnego działania na układ nerwowy i krwiotwórczy. Stanowi jednocześnie niezbędny czynnik do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka i zwierząt - zapobiega bowiem anemii złośliwej. W związku z tym, że witamina ta znajduje się głównie w mięsie, na jej niedobory w największym stopniu narażeni są weganie i wegetarianie - w tym przypadku niezwykle istotna okaże się odpowiednia suplementacja. Do grup ryzyka niedoboru zalicza się także osoby po 50 roku życia ze względu na pogorszone wchłanianie z pokarmów.

Witamina B12 - wchłanianie oraz rola w organizmie

Proces wchłaniania witaminy B12 jest dość skomplikowany. Swój początek ma w jamie ustnej, a następnie przebiega w żołądku - tutaj też dochodzi do oddzielenia witaminy B12 z połączeń z białkiem pokarmowym (np. z mięsa). Później w dwunastnicy łączy się z czynnikiem wewnętrznym Castle’a (IF), a we krwi przechwytuje ją transkobalamina II. Następnie wydzielana jest z żółcią do dwunastnicy - tutaj jej większość znów wychwytuje czynnik wewnętrzny. Na tym etapie warto zaznaczyć, że zdecydowana większość witaminy B12 magazynowana jest w wątrobie - zapasy wystarczają nawet na 3-4 lata bez konieczności dostarczania z diety - jednak to jest bardzo indywidualne i podyktowane różnymi czynnikami.

Jaką rolę w organizmie odgrywa witamina B12? Wyżej wspomnieliśmy o działaniu kobalaminy w układzie krwiotwórczym. Ponadto:

• jest niezbędna do prawidłowego przebiegu procesu powstawania krwinek czerwonych w szpiku kostnym,
• uczestniczy w przemianach metabolicznych tłuszczów i węglowodanów - dotyczy także metabolizmu DNA,
• wspomaga prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego,
• tworzy neuroprzekaźniki i otoczkę mielinową, chroniącą komórki nerwowe.

Niedobór witaminy B12

Warto też nieco bliżej przyjrzeć się głównym przycznom niedoboru witaminy B12 - bardzo często mówi się o wzroście ryzyka wraz z wiekiem. Szacuje się, że problem ten dotyka około 5% osób w wieku 65-74 lat, a także ponad 10% osób w wieku 75 lat i starszych, ponieważ obserwuje się u nich zapalenie zanikowe żołądka typu B z achlorhydrią - niedoborem kwasu solnego w żołądku, który jest niezbędny dla prawidłowego procesu wchłaniania witaminy B12. To z kolei może mieć związek ze zmniejszeniem syntezy soku żołądkowego, co jednoznacznie wiąże się ze słabszym rozdzieleniem białek w jelicie. Innymi czynnikami, o których należy niewątpliwie wspomnieć, są: wymieniana już dieta wegetariańska, choroba Addisona-Biermera (zanikowe zapalenie żołądka typu A), wrodzony niedobór lub nieprawidłowości czynnika wewnętrznego Castla, przewlekłe zapalenie trzustki, zespół Zollingera i Ellisona, zespół rozrostu bakteryjnego, choroba Leśniowskiego-Crohna czy też stan wywołany gastrektomią.

Za główną przyczynę niedoboru witaminy B12 uznaje się dietę ubogą w produkty zwierzęce. W momencie, gdy niskie spożycie m.in. mięsa idzie w parze z zaburzeniami wchłaniania tej witaminy, wówczas niedobór może być znacząco rosnąć. Dodatkowo podaje się, że choroba Addisona-Biermera w około 15-20% odpowiada za przyczyny niedoboru w starości. Warto podkreślić jednocześnie, że jedną z najczęstszych przyczyn wchłaniania witaminy B12 jest zanikowe zapalenie żołądka typu B.

Szczególnie wrażliwy na niedobory witaminy B12 jest układ nerwowy - często przed rozwinięciem się objawów ze strony krwiotworzenia pojawia się słabość, brak mocy, zmęczenie, objawy depresyjno-lękowe. Do określenia niedoboru stosowane jest oznaczenie witaminy B12 w surowicy krwi oraz metody pośrednie jak, chociażby MMA lub oznaczenie witaminy B12 z jednoczesnym pomiarem homocysteiny, która zweryfikuje poziom (samo oznaczenie b12 może być niemiarodajne). Najwyższa pora, aby przyjrzeć się nieco bliżej kwestii suplementacji.

Źródła witaminy B12

Źródłem kobalaminy są produkty zwierzęce w tym m.in. mięso, ryby, nabiał, jaja, podroby, a także skorupiaki. Obecnie na rynku znaleźć można napoje roślinne: sojowe, owsiane i ryżowe, które wzbogacone są w witaminą B12, stanowiąc tym samym źródło tej witaminy dla wegan.

Zasady suplementacji witaminą B12

Obecnie dopuszczone do obrotu są produkty lecznice w dawkach 100-1000 µg lub wielokrotnie wyższe - uzasadnione jest to faktem, iż wchłanianiu ulega jedynie 1-2% takiej dawki. Jednocześnie suplementacja witaminą B12 uzależniona jest przede wszystkim od jej niedoborów. Zaleca się, aby osoby, które w codziennej diecie nie rezygnują ze spożywania produktów zwierzęcych, wprowadzały dodatkowe porcje mięsa bogate w tę witaminę. Wegetarianie powinni sięgać po nutraceutyki, z pomocą których, możliwe będzie uzupełnienie niedoborów witaminy B12 - podobnie osoby starsze czy przyjmujące metforminę. Niedobory mogą być także pokłosiem doustnej antykoncepcji. Zalecana ilość witaminy B12 w przypadku osób z prawidłowym wchłanianiem, ale niedoborami wynosi 0,05 mg/dzień. Z kolei u osób, u których zdiagnozowano zaburzenia wchłaniania - 0,5 mg/dzień. W przypadku braku wewnętrznego czynnika Castle’a suplementacja powinna trwać całe życie.

Literatura:

1. Normy żywienia dla Populacji Polski, Instytut Żywności i Żywienia, 2020.
2. Uchwała nr 14/2019 w sprawie kobalaminy zespołu do spraw suplementów diety z dnia 25 października 2019 r.
3. J. Zabrocka i in., Niedobór witaminy B12 w wieku podeszłym – przyczyny, następstwa, podejście terapeutyczne, online: http://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2016/05/201301_Geriatria_004.pdf, dostęp 14.02.2023r.
4. Biernat i in., Interakcje z lekami – istotnym wskazaniem suplementacji diety witaminą B12, online: https://www.ptfarm.pl/pub/File/Bromatologia/2014/BR%204-2014%20s_%20857-864.pdf, dostęp: 14.02.2021 r.
5. A. Kośmider i in., Witamina B12 - budowa, biosynteza, funkcje i metody oznaczania, online: http://yadda.icm.edu.pl/yadda/element/bwmeta1.element.ekon-element-000171376387, dostęp: 14.02.2023 r.
6. A. A. Pilarska i in., Zaburzenie wchłaniania witaminy B 12-przyczyny, skutki i postępowanie dietetyczne, online: https://www.researchgate.net/publication/330970390_Zaburzenie_wchlaniania_witaminy_B_12-przyczyny_skutki_i_postepowanie_dietetyczne, dostęp: 14.02.2023 r.
7. Praca zbiorowa, Ćwiczenia laboratoryjne – teoria, online: https://chemia.ug.edu.pl/sites/default/files/_nodes/strona-chemia/37048/files/nat3t.pdf, dostęp: 14.02.2023 r.